สายด่วนสุขภาพจิต 1323 กรมสุขภาพจิต
สายด่วน 1323 คือบริการโทรฟรีของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข เปิดให้บริการตลอด 24 ชั่วโมงทุกวัน เจ้าหน้าที่รับสายเป็นนักจิตวิทยาที่ผ่านการอบรมเฉพาะทาง สามารถให้คำปรึกษาในหลายด้าน ทั้งภาวะติดพนัน ปัญหาสุขภาพจิตทั่วไป ภาวะวิกฤต และการแนะนำบริการต่อเนื่อง
การโทรเป็นความลับ ไม่ต้องเปิดเผยชื่อจริง ไม่ต้องมีการนัดหมายล่วงหน้า และไม่มีค่าใช้จ่าย เจ้าหน้าที่จะรับฟังโดยไม่ตัดสิน ให้ข้อมูลตามความจำเป็น และในกรณีที่ผู้โทรอยู่ในภาวะวิกฤต สามารถประสานกับหน่วยกู้ชีพหรือบริการฉุกเฉินในพื้นที่ได้ทันที
สำหรับผู้ที่ยังไม่พร้อมเปิดเผยกับครอบครัวหรือเดินไปสถานพยาบาลด้วยตนเอง สายด่วน 1323 เป็นจุดเข้าถึงที่เข้าใจง่ายและปลอดภัยที่สุด หลายครั้งที่การโทรครั้งแรกเป็นก้าวเริ่มต้นที่นำไปสู่การรักษาต่อเนื่องอย่างเป็นระบบ
โรงพยาบาลจิตเวชในสังกัดกรมสุขภาพจิต
กรมสุขภาพจิตมีโรงพยาบาลจิตเวชในสังกัด 17 แห่งกระจายทั่วประเทศ ให้บริการรักษาภาวะติดพนันโดยจิตแพทย์และทีมสหวิชาชีพ บริการรวมถึงการประเมิน CBT การใช้ยา การเข้ากลุ่มบำบัด และการดูแลระยะยาว ผู้ป่วยสิทธิ์ประกันสุขภาพถ้วนหน้าสามารถเข้ารับบริการด้วยค่าใช้จ่ายที่ต่ำมากหรือฟรี
โรงพยาบาลหลักในภาคกลาง ได้แก่ สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ โรงพยาบาลศรีธัญญา ในภาคเหนือมีโรงพยาบาลจิตเวชนครสวรรค์ราชนครินทร์ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีโรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์ โรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์ ในภาคใต้มีโรงพยาบาลจิตเวชสงขลาราชนครินทร์และโรงพยาบาลสวนสราญรมย์ สุราษฎร์ธานี
การนัดหมายทำผ่านคอลเซ็นเตอร์ของแต่ละโรงพยาบาล หรือเดินไปแผนกผู้ป่วยนอกในเวลาราชการ บางแห่งมีระบบนัดออนไลน์ ผู้ป่วยควรเตรียมบัตรประชาชนและสิทธิ์การรักษาพยาบาล ระยะเวลารอนัดในโรงพยาบาลรัฐมักอยู่ที่ 2 ถึง 6 สัปดาห์ ในกรณีที่รอไม่ได้ (เช่น มีความคิดทำร้ายตนเอง) ควรไปแผนกอุบัติเหตุฉุกเฉินทันที
แผนกจิตเวชในโรงพยาบาลรัฐทั่วไป
นอกจากโรงพยาบาลจิตเวชเฉพาะทางแล้ว โรงพยาบาลของรัฐทั่วประเทศจำนวนมากมีแผนกจิตเวชที่รับปรึกษาภาวะติด รวมถึงโรงพยาบาลศูนย์ในแต่ละจังหวัด โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย และโรงพยาบาลชุมชนบางแห่ง ผู้ที่อยู่ห่างจากโรงพยาบาลจิตเวชเฉพาะทาง สามารถใช้บริการเหล่านี้ได้เป็นทางเลือกแรก
ในกรุงเทพ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ โรงพยาบาลรามาธิบดี โรงพยาบาลศิริราช และโรงพยาบาลราชวิถี ล้วนมีแผนกจิตเวชที่รับปรึกษาผู้ป่วยภาวะติด ในต่างจังหวัด โรงพยาบาลศูนย์ประจำจังหวัดส่วนใหญ่มีจิตแพทย์ประจำ ผู้ป่วยสามารถขอนัดผ่านระบบส่งต่อจากคลินิกอนามัยชุมชนใกล้บ้าน
ข้อดีของการรักษาในโรงพยาบาลรัฐทั่วไปคือความใกล้ที่พักและครอบคลุมด้วยสิทธิ์การรักษาพยาบาล ข้อจำกัดคือเวลารอนัดที่อาจนาน และในบางกรณีอาจต้องถูกส่งต่อไปโรงพยาบาลจิตเวชเฉพาะทางสำหรับการรักษาเข้มข้น
คลินิกและโรงพยาบาลจิตเวชเอกชน
สำหรับผู้ที่ต้องการรับบริการเร็วขึ้นและไม่ติดขัดเรื่องค่าใช้จ่าย โรงพยาบาลจิตเวชเอกชนและคลินิกเฉพาะทางเป็นทางเลือก ค่าใช้จ่ายสูงกว่าโรงพยาบาลรัฐ โดยปกติปรึกษาครั้งละ 1,500 ถึง 5,000 บาท และการรักษาเต็มโปรแกรม 3 ถึง 6 เดือนอาจถึง 100,000 บาทหรือมากกว่า
ข้อได้เปรียบของบริการเอกชนคือ ระยะเวลารอนัดสั้นกว่า มักได้พบภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์ ความยืดหยุ่นของเวลา ผู้ป่วยเลือกเวลาที่สะดวก ในบางแห่งมีบริการนัดออนไลน์ (telepsychiatry) และห้องรับรองที่เป็นส่วนตัวมากกว่า
การเลือกใช้บริการเอกชน ควรตรวจสอบว่าผู้ให้บริการมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพจากแพทยสภา (สำหรับจิตแพทย์) หรือสภาการพยาบาลและสภาวิชาชีพจิตวิทยา (สำหรับนักจิตวิทยา) มีประสบการณ์เฉพาะทางด้านภาวะติด และมีระบบเก็บข้อมูลผู้ป่วยที่ปลอดภัย บริการเอกชนบางแห่งเชี่ยวชาญเรื่อง Gambling Disorder โดยเฉพาะ ควรค้นหาข้อมูลก่อนตัดสินใจ
กลุ่ม GA และ Gam-Anon สำหรับผู้ป่วยและครอบครัว
Gamblers Anonymous (GA) เป็นกลุ่มสนับสนุนที่ใช้โปรแกรม 12 ขั้นตอน สมาชิกช่วยเหลือซึ่งกันและกันโดยไม่มีค่าใช้จ่าย ในประเทศไทยมีกลุ่ม GA ที่จัดประชุมเป็นภาษาไทยและภาษาอังกฤษ โดยเฉพาะในกรุงเทพ เชียงใหม่ และภูเก็ต ผู้สนใจสามารถค้นหาข้อมูลผ่าน gamblersanonymous.org หรือสอบถามจากคลินิกจิตเวช
Gam-Anon เป็นกลุ่มสำหรับสมาชิกครอบครัวและผู้ใกล้ชิดของผู้ป่วยภาวะติดพนัน ให้พื้นที่แบ่งปันประสบการณ์ เรียนรู้กลยุทธ์รับมือ และค้นพบว่าไม่ได้อยู่คนเดียว ในไทยมีกลุ่ม Gam-Anon ในกรุงเทพเป็นหลัก และมีกลุ่มออนไลน์ที่เข้าถึงได้จากทั่วประเทศ
ข้อดีของกลุ่ม 12 ขั้นตอนคือความสามารถในการเข้าถึงและไม่มีค่าใช้จ่าย รูปแบบการสนับสนุนแบบเพื่อนต่อเพื่อนที่ใช้ได้ผลกับหลายคน และการมีเครือข่ายที่ต่อเนื่องระยะยาว ข้อจำกัดคือรูปแบบที่อิงศาสนาบางครั้งไม่เหมาะกับทุกคน และการไม่มีผู้เชี่ยวชาญกำกับหมายถึงคุณภาพของแต่ละกลุ่มอาจแตกต่างกัน
มูลนิธิและองค์กรเอกชนที่ให้บริการช่วยเหลือ
ในประเทศไทยมีมูลนิธิและองค์กรเอกชนที่ทำงานด้านการช่วยเหลือผู้ติดพนันหลายแห่ง แม้จำนวนจะยังน้อยเทียบกับความต้องการ องค์กรเหล่านี้เสริมบริการของรัฐโดยให้บริการที่รัฐไม่ครอบคลุม เช่น การให้คำปรึกษาระยะยาว การจัดกิจกรรมสนับสนุนครอบครัว และการเผยแพร่ความรู้สาธารณะ
มูลนิธิดูแลใจไทย ผู้จัดพิมพ์เว็บหวยรู้ทัน จัดกิจกรรมอบรมและกลุ่มสนับสนุนสำหรับครอบครัวผู้ติดพนัน ในกรุงเทพและปริมณฑล ผู้สนใจสามารถติดต่อผ่านช่องทางที่ระบุในหน้าติดต่อของเว็บไซต์
องค์กรอื่นที่ให้บริการในด้านที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ มูลนิธิสายใยครอบครัวที่ให้บริการปรึกษาปัญหาครอบครัวและการเงิน สมาคมสายใยแรงงานไทยที่ช่วยเหลือแรงงานประสบปัญหาหนี้สินจากการพนัน และสมาคมส่งเสริมสุขภาพจิตแห่งประเทศไทยที่จัดกิจกรรมเผยแพร่ความรู้
การใช้ยาและการทำบำบัดจิตใจ
การรักษาภาวะติดพนันในปัจจุบันประกอบด้วยองค์ประกอบหลักสองส่วน คือ การใช้ยาและการทำบำบัดจิตใจ การใช้ทั้งสองร่วมกันให้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุดตามงานวิจัยที่มีอยู่
ยาที่ใช้บ่อยที่สุดคือ naltrexone ในขนาด 50 ถึง 100 มก. ต่อวัน ปิดกั้นระบบ opioid ในสมองที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกดีจากการชนะรางวัล ทำให้ความอยากเล่นลดลง ยาอื่นที่อาจใช้ ได้แก่ SSRI สำหรับภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวลร่วม และ mood stabilizers เช่น topiramate สำหรับผู้ที่มีลักษณะหุนหันพลันแล่นสูง
การทำบำบัดจิตใจที่มีหลักฐานสนับสนุนมากที่สุดคือ Cognitive Behavioral Therapy (CBT) โปรแกรมโดยทั่วไปมี 8 ถึง 12 เซสชั่น มุ่งเน้นการปรับความคิดบิดเบือน (เช่น gambler's fallacy) และการพัฒนาทักษะรับมือกับสิ่งกระตุ้น รูปแบบบำบัดอื่นที่ใช้ได้แก่ Motivational Interviewing (สำหรับผู้ที่ยังไม่พร้อมเปลี่ยน) และ Family Therapy (สำหรับผู้ที่ต้องการรวมครอบครัวในการรักษา)
การจัดการหนี้สินและช่องทางที่ปรึกษาการเงิน
ปัญหาหนี้สินเป็นผลกระทบที่พบเกือบทุกกรณีในผู้ป่วยภาวะติดพนัน การจัดการหนี้เป็นส่วนสำคัญของการฟื้นตัว การมีหนี้ที่ไม่จัดการทำให้ความเครียดรุนแรงและเพิ่มความเสี่ยงของการกลับไปเล่นเพื่อพยายามชดเชย
ธนาคารแห่งประเทศไทยมีคลินิกแก้หนี้ที่ให้คำปรึกษาฟรีสำหรับผู้ที่มีปัญหาหนี้บัตรเครดิตและหนี้ส่วนบุคคล ผู้สนใจติดต่อผ่าน bot.or.th หรือสายด่วน 1213 โครงการนี้ช่วยเจรจากับเจ้าหนี้ วางแผนการชำระ และป้องกันการฟ้องร้อง สำหรับหนี้กับธนาคารในระบบ
สำหรับหนี้นอกระบบและหนี้กับเจ้ามือเดิมพัน ควรปรึกษาทนายเพื่อประเมินสถานการณ์ทางกฎหมาย หนี้จากการพนันเป็นหนี้ที่ไม่มีผลผูกพันตามกฎหมายในหลายกรณี ผู้ที่ถูกทวงถามอย่างข่มขู่ สามารถแจ้งความต่อตำรวจได้ ไม่ควรจ่ายเพียงเพราะกลัว
สายด่วน 1166 ของสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคให้บริการปรึกษาเรื่องการเงินและการทวงหนี้ที่ไม่เป็นธรรม เจ้าหน้าที่สามารถแนะนำช่องทางแก้ไขและป้องกันตนเองจากการทวงถามที่ผิดกฎหมาย
คำถามที่พบบ่อย
สายด่วน 1323 ต้องเปิดเผยชื่อจริงหรือไม่
ไม่จำเป็น ผู้โทรสามารถใช้ชื่อสมมติหรือไม่บอกชื่อเลยก็ได้ เจ้าหน้าที่จะรับฟังและให้คำปรึกษาโดยไม่บังคับให้เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว ในกรณีที่ผู้โทรต้องการให้ประสานส่งต่อบริการที่ต้องนัดหมาย เช่น การนัดพบจิตแพทย์ ผู้โทรจะต้องให้ข้อมูลบางส่วนสำหรับการนัด แต่การให้ข้อมูลนี้ก็ยังคงเป็นความลับตามหลักจริยธรรมวิชาชีพ
โรงพยาบาลจิตเวชปกติต้องรอนัดกี่วัน
ระยะเวลารอนัดในโรงพยาบาลจิตเวชของรัฐมักอยู่ที่ 2 ถึง 6 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับพื้นที่และภาระงานของโรงพยาบาล ในกรณีที่ต้องรอนาน ผู้ป่วยอาจใช้บริการโทรปรึกษากับสายด่วน 1323 หรือเข้าร่วมกลุ่ม GA ระหว่างรอ ในกรณีที่ผู้ป่วยมีความคิดทำร้ายตนเองหรือภาวะวิกฤต ควรไปแผนกอุบัติเหตุฉุกเฉินของโรงพยาบาลใดก็ได้ทันที ไม่ควรรอนัด
การรักษาในโรงพยาบาลรัฐเสียค่าใช้จ่ายเท่าไร
ผู้ป่วยสิทธิ์ประกันสุขภาพถ้วนหน้าเสียค่าใช้จ่ายเพียงเล็กน้อยหรือฟรี สิทธิ์ประกันสังคมและสิทธิ์ข้าราชการก็ครอบคลุมค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่ ผู้ป่วยที่ไม่มีสิทธิ์ใด สามารถใช้บริการโดยชำระเงินสด อัตราค่าปรึกษาในโรงพยาบาลรัฐมักไม่เกิน 200 ถึง 500 บาทต่อครั้ง ยาบางประเภทอาจต้องซื้อเพิ่ม แต่ราคายังต่ำกว่าราคาตลาด
กลุ่ม GA ต้องเชื่อในพระเจ้าหรือศาสนาใดหรือไม่
โปรแกรม 12 ขั้นตอนของ GA อ้างอิงแนวคิด higher power ซึ่งบางคนตีความว่าเป็นพระเจ้าตามศาสนาของตน แต่ในทางปฏิบัติ GA ให้อิสระในการตีความอย่างเปิดกว้าง สมาชิกสามารถตีความ higher power เป็นธรรมชาติ ชุมชน หรือแนวคิดเชิงจิตวิญญาณส่วนตัวก็ได้ สำหรับผู้ที่ไม่รู้สึกเชื่อมโยงกับแนวคิดนี้ กลุ่มสนับสนุนแบบ SMART Recovery ซึ่งอิงหลักการวิทยาศาสตร์เชิงพฤติกรรมโดยไม่มีองค์ประกอบทางจิตวิญญาณ เป็นทางเลือกที่ดีกว่า
สามารถขอปรึกษาออนไลน์ (telepsychiatry) ได้หรือไม่
ได้ โรงพยาบาลจิตเวชและคลินิกเอกชนหลายแห่งเริ่มให้บริการปรึกษาผ่านวิดีโอคอลตั้งแต่ช่วง COVID-19 บริการนี้ได้ผลใกล้เคียงกับการปรึกษาแบบพบหน้าในหลายกรณี โดยเฉพาะการปรึกษาต่อเนื่องหลังการประเมินครั้งแรก ในโรงพยาบาลรัฐ บริการนี้อาจมีข้อจำกัดเรื่องการนัด ในบริการเอกชน มักหาง่ายกว่า ตรวจสอบว่าผู้ให้บริการใช้แพลตฟอร์มที่ปลอดภัยและครอบคลุมความเป็นส่วนตัว
ครอบครัวสามารถโทรสายด่วน 1323 แทนผู้ป่วยได้หรือไม่
ได้ สายด่วน 1323 เปิดรับสายจากสมาชิกครอบครัวที่กังวลเรื่องคนใกล้ตัว เจ้าหน้าที่สามารถให้คำปรึกษาเรื่องการรับมือ การสื่อสารกับผู้ป่วย และการหาเครือข่ายสนับสนุนสำหรับตัวสมาชิกครอบครัวเอง ในกรณีที่ครอบครัวต้องการให้เจ้าหน้าที่ติดต่อผู้ป่วยโดยตรง จะต้องได้รับความยินยอมจากผู้ป่วยก่อน สายด่วนไม่สามารถบังคับให้ผู้ใหญ่เข้ารับการรักษาได้ แต่สามารถช่วยครอบครัววางแผนการเข้าถึงผู้ป่วยอย่างสร้างสรรค์